Kijk ook eens op:

Wil Ik Berekenen

 

Alle informatie in een notendop

Historisch kaartmateriaal van Zeeland

Inundaties, verwoestingen en het bouwen van verdedigingswerken hadden enorme gevolgen voor het landschap. Dit heeft gevolgen voor kaartmakers wiens werk het is om terreinsituaties visueel weer te geven waaronder de ligging van forten en andere verdedigingswerken. Uit de tachtigjarige oorlog zijn met name de kaarten van Jacob van Deventer daarvan een voorbeeld.

Bekend zijn uit die periode de kaarten van Van Deventer en Ortelius waarvan met de regelmaat van de klok nieuwe versies verschenen. De eerste en meest bekende versie uit 1570 (hiervoor afgebeeld) is volgens de cartouche een Van Deventerkaart. De kaart werd uitgegeven door Abraham Ortelius. Het is een kopergravure getekend op schaal 1:275.000, en bevat geen lengte -of breedtegraden en is, zoals gebruikelijk in die tijd, op meerdere plaatsen versierd met symbolen. Zoals een fraai schip op de Noordzee waarvoor een schilderij van Pieter van Breugel de Oude als voorbeeld werd gebruikt. Daarboven een afbeelding van Neptunus, gezeten op een zeemonster. Het landschap ten noorden (buiten Zeeland) werd opgevuld met koeien en schapen.

Van deze kaart bestaan meerdere uitgaven die veel veranderingen tonen. De eerste uitgave was omstreeks 1570, de laatste na 1648. In totaal zijn er door Abraham Ortelius nog 8 vervolgedities vervaardigd en bij elke nieuwe editie zijn wijzigingen aangebracht. Niet alleen in de kaart zelf maar ook in de versieringen. Zo waren er op de 1e edities nog geen forten weergegeven (waarschijnlijk waren die er toen nog niet) bij de laatste edities stonden in west Zeeuws-Vlaanderen enkele forten getekend.

Op de 1e versie was wel Axel (en het klooster ter Hagen) bij Zuiddorpe vermeld maar Terneuzen helemaal nog niet. Dat werd pas omstreeks 1574 toegevoegd.(als Ter Nuesen) In de versieringen had Neptunus eerst een korte baard, later was die een stuk gegroeid. Ook de fraaie driemaster kreeg regelmatig een andere aanzien, hoewel het wel steeds drie masten behield.

Ook na 1944 traden grote veranderingen op in het landschap, dat al sterk was gewijzigd als gevolg van de inundaties en het verwoesten van steden en dorpen. Walcheren was een grote modderpoel en moest worden drooggemaakt en volledig worden verkaveld. Verwoeste steden en dorpen werden herbouwd. Daardoor ziet ook de kaart na 1944 er vaak heel anders uit dan daarvoor. Maar ook zonder oorlog zal dat blijven gebeuren want ook nu nog worden grote delen landbouwgrond onder water gezet en gaat de strijd nog immer om de toegang naar Antwerpen. Maar “ganselijke verwoestingen” wordt dat nu niet meer genoemd.

Bronnen

  • Cronijck van de familievereniging mr Hendrick Scheele (mei 2012)
  • Zelandia Comitatus (Blok)
  • Het leven van Philip von Hohenlohe (Stuij)

Reacties