Kijk ook eens op:

Wil Ik Berekenen

 

Alle informatie in een notendop

De invoering van het metrieke stelsel

Het metrieke stelsel is eigenlijk niks meer of minder dan een willekeurige afspraak over de afstand die we daarmee bedoelen. Je zou ergens een staaf kunnen neerleggen en afspreken: dit is nu een meter. En vervolgens zou iedereen die moet meten zijn eigen meetinstrument (duimstok) daarmee moeten vergelijken.

Dat is vroeger ook gebeurd maar wel iets ingewikkelder. Men sprak af dat als standaardafstand (die we dus een meter gingen noemen) moest overeenkomen met het tienmiljoenste deel van de meridiaan over Parijs tussen de Noordpool en de evenaar.

Er werd een standaardmeter, een platina staaf, waarin die afstand was gekrast, geplaatst in het Franse Meetinstituut in Sevres bij Parijs. Hoewel Napoleon omstreeks 1790 het metrieke stelsel (en dus de meter) invoerde (ook in Nederland) duurde het tot 1875 eer dit in de meeste Europese landen werd ingevoerd. In die landen werd ook weer een standaardstaaf geplaatst en vergeleken met die in Parijs.

Met de invoering van het metrieke stelsel kwam een einde aan de wirwar van maatvoeringen die werden aangeduid als de menselijke maat, afgeleid van het menselijk lichaam, (duim, el, voet) die overal verschilden. In Nederland alleen al bestonden 55 verschillende maatvoeringen. De bron daarvan lag ver in het verleden. In Egypte werd door Ramses II bepaald dat de standaardmaat de el zou zijn: de lengte van de onderarm. De Romeinen introduceerden de mijl: duizend (mille) dubbele passen van een gemiddelde soldaat (= ca anderhalve kilometer).

In de middeleeuwen werd in Europa omstreeks 1600 de roede ingevoerd, bestaande uit een aantal voeten. Om hiervoor een soort standaard te bereiken werden in een bepaalde plaats 16 willekeurige kerkgangers bij het verlaten van de kerk verzameld en achter elkaar gezet, voet tegen voet. De totale lengte was dan een roede. Een voet het 16e deel daarvan. (Zie Foto: bepalen lengte roede uit 16 voeten) Op andere plaatsen hanteerde men 10, 12 of 14 voet voor een roede. Op meerdere plaatsen werden standaarden geplaatst waarmee men de eigen meetinstrumenten kon controleren. Bijvoorbeeld de Rijnlandse roede en - voet op het stadhuis van Leiden. (Zie Foto: standaard roede en voet op stadhuis Leiden)

Het loslaten van die oude maatvoering ging niet zo snel. Enkele tientallen jaren geleden werd in Nederland nog vaak de roede gehanteerd. In middels is de natuurlijke afstandbepaling (een deel van de meridiaan over Parijs) vervangen door lichtmeting en uitgedrukt in de weg die het licht (in vacuüm) aflegt in een tijdsbestek van 1/29979458 seconde. Controle op de standaarden en meetinstrumenten gebeurt al jarenlang door het NMI (Nederlands Meet Instituut) in Delft. Tegenwoordig gaat het daarbij niet meer om het controleren van staven, meetbanden en duimstokken maar om het kalibreren van de meest geavanceerde meetinstrumenten waarvoor het NMI over uiterst gevoelige apparatuur beschikt en speciale kalibratiebanken heeft gebouwd. Het gesjouw met standaardstaven van en naar Parijs is daardoor niet meer nodig.

Enkele voorbeelden van oude van maatvoering:

Amsterdamse roede
Blooise roede
Drentse landroede
Friese koningsroede
Groningse roede
Rijnlandse roede
Schouwse roede
Stichtse roede

(13 voet)
(12 voet)
(14 voet)
(12 voet)
(14 voet)
(12 voet)
(12 voet)
(10 voet)

3.68 m
3.61 m
4.12 m
3.91 m
4.09 m
3.77 m
3,70 m
3,75 m

Bronnen

  • Muijlwijk, R, Uit de geschiedenis van de lengtemeting (Tijdschrift Bouw dec 1972)
  • DC de Bruijn, Ontwerp en bouw van een kallibratiebank (Tijdschrift NGT-Geodesia 1991 nr 5)
  • Theo Scheele, Het NMI (Tijdschrift NGT Geodesia 1993 nr 6)

Reacties