Kijk ook eens op:

Wil Ik Berekenen

 

Alle informatie in een notendop

19e eeuwse brug over het Amsterdamse IJ

De afgelopen eeuwen is Amsterdam enorm getransformeerd. Drie eeuwen geleden was het centrum van Amsterdam nog één groot handelsgebied waar houten schepen door de grachten voeren om goederen af te leveren. Het Markermeer was de belangrijkste aanvoerroute.

Amsterdam is oorspronkelijk ontstaan aan de rivier de Amstel en is later uitgebreid richting het IJ, waarna ook de sprong naar de noordelijk oevers van het IJ is gemaakt. Rondom het IJ bevond zich voornamelijk industrie, maar Amsterdam-Noord (Noord) werd niet gezien als onderdeel van de stad, al zijn er in de loop der jaren wel heel veel pogingen gedaan om Noord bij Amsterdam te trekken.

In de negentiende eeuw was het belangrijkste moment om te beslissen wat er met Amsterdam-Noord moest gebeuren. Amsterdam moest uitbreiden en Amsterdam-Noord lag hemelsbreed dicht bij het centrum van Amsterdam. Een goede infrastructurele verbinding over het IJ was hiervoor essentieel.

Halverwege de negentiende eeuw rees het idee voor een brug over het IJ. Vooral de bevolking op Noord-Holland had hier baat bij. De bewoners en de gemeenteraad van Amsterdam waren hier ook voorstanders van. Tot op het moment dat er plannen ingediend werden. De plannen bleken problemen met zich mee te brengen zoals het dichtslibben van het IJ en belemmeringen voor de scheepsvaart. Dit waren dan ook de voornaamste reden om de plannen af te keuren.

Er zijn verschillende ontwerpen voor een brug over het IJ gemaakt, waarbij ongeveer alle type constructies bedacht zijn. Voor sommige ontwerpen werd tevens een stedenbouwkundig ontwerp gemaakt, waarbij het centrum nog logischer verbonden kan worden met Amsterdam-Noord. Jan Galman (1807-1891), een Amsterdamse aannemer, heeft een grote rol gespeeld in deze ontwerpen. Hij had meerdere ontwerpen ingediend die allen door de gemeenteraad afgewezen werden. Het brugontwerp van Jan Galman uit 1857 is een uitermate bijzonder ontwerp. Het was een ontwerp van een brug die gedragen wordt door een rij pakhuizen. Zie foto: ontwerp pakhuizenbrug jan galman amsterdam noord.

Bouwtechnisch waren de bruggenbouwers in de negentiende eeuw in een stroomversnelling. Door de komst van de vele spoorwegen moesten er veel bruggen met grote overspanningen worden gebouwd. In een korte tijd vond men verschillende oplossingen om met zo min mogelijk materiaal een zo groot mogelijke overspanning te realiseren. De constructies werden gerefereerd aan veelal Engelse ontwerpen, die voorloper waren op dit gebied.

Een brug over het IJ in de negentiende eeuw had een grote impuls kunnen zijn voor Amsterdam. Het had net als bijvoorbeeld de Towerbridge in Londen een icoon van de stad kunnen zijn. Daarnaast zou de brug centraal in de stad staan en had Amsterdam-Noord gelijk op kunnen groeien met het centrum van Amsterdam, doordat het IJ dwars door het hartje van Amsterdam zou lopen.

In plaats van uitbreiden in de negentiende eeuw in Amsterdam-Noord, heeft men gekozen om aan de zuidkant van Amsterdam uit te breiden. Een voorbeeld van deze beslissing is het Centraal Station aan het IJ, dat toen de rand van de stad benadrukte en met de rug naar Amsterdam-Noord staat. Hierdoor is Amsterdam-Noord nooit gelijkwaardig aan het centrum geworden en heeft het niet mee kunnen ontwikkelen met het centrum. Daarentegen is, na bijna een eeuw van plannen maken voor Amsterdam-Noord, het algemeen uitbreidingsplan uit 1934, het eerste plan geweest, dat daadwerkelijk uitgevoerd werd. Amsterdam-Noord werd hierdoor de industriële achtertuin van Amsterdam. De eerste oeververbinding was de IJ-tunnel in 1968.

Bronnen

  • Hartman, W.; Het Algemeen uitbreidingsplan van Amsterdam 50 jaar 1935-1985 (Amsterdam, 1985)
  • Huizinga, Dirk M.; De stad der grachten (Naarden, 1946)
  • Smit, L.; Sprong over het IJ (Amsterdam, 1996)
  • Rooijen, J. van; De drooglegging van Amsterdam (Amsterdam, 1995)
  • Strengers, G.; De geschiedenis der verbindingen van de beide IJ-oever´(Amsterdam, augustus 1922-januari 1923); GAA, bibl. 15030:9083

Reacties