Kijk ook eens op:

Wil Ik Berekenen

 

Alle informatie in een notendop

Familie Adan, drie generaties Brabantse cartografen

De familie Adan is samen goed voor zo'n 1000 fraaie historische kaarten. Ze zijn grotendeels nog aanwezig in de archieven van het historisch centrum Markiezenhof in Bergen op Zoom en het museum Tongerlohuis in Roosendaal. Alles bij elkaar een enorme verzameling prachtige oude kaarten uit de 18e eeuw, vervaardigd door de Brabantse landmetersfamilie Adan. Drie generaties Adan hebben daarmee hun sporen achter gelaten. Stamvader Johannes Franciscus (overl. 1742), speelde nog geen landmeterrol. Des te meer zijn zonen ( Petrus Josephus en Henri ), later de zoon van Henri (Johannes Baptiste) en vervolgens diens zoon Henricus. De relatie van de familie Adan met de hoge adel, waaronder de markies Bergen op Zoom, speelde daarbij een grote rol.

De eerste generatie Adan

Petrus Josephus Adan (1711-1772) kreeg zijn landmeters admissie in 1735 en speelde vooral een grote rol buiten het Markiezaat. Broer Henri Adan (1725-1792), maakte vooral naam in West- Brabant, werd in 1745 geadmitteerd als landmeter en produceerde in korte tijd, in opdracht van de markies en andere belangrijke personen, meer dan 350 kaarten.

De tweede generatie Adan

De zoon van Henri: Johannes Baptiste Adan (1760-1841) overtrof de kaartproductie van zijn vader. Hij werd in 1782 geadmitteerd als landmeter en vervaardigde meer dan 600 kaarten o.a. voor de Markies van Bergen op Zoom. Later werkte hij meegewerkt aan de voorbereidingen voor de oprichting van het Kadaster.

De derde generatie Adan

Henricus Adan (1800-­1878) werd eveneens landmeter en trad in dienst van het Kadaster.

Kaarten in soorten en maten

De Adan’s vervaardigden vooral overzichtskaarten en cijnskaarten van grootgrondbezitters en instanties. De kaarten dienden als basis voor de belastingheffing. Hiertoe werden cijnsboeken opgemaakt met beschrijving van de gebruikers, de groottes van de percelen, alsmede kaarten waarop die percelen waren ingetekend. Na de Bataafse omwenteling (omstreeks 1800) werden de gronden van de Markies overgedragen aan de overheid, maar de behoefte aan kaarten bleef. Het Hollandse Kadaster werd voorbereid (1807) en daarin had Johannes Baptiste Adan een behoorlijke inbreng. Na de inlijving bij Frankrijk (1811) en het besluit tot oprichting van een Kadaster in 1832, werd er op basis van de Franse kadasterrichtlijnen (de Recueill Methodique) verder gewerkt en werden de kaarten volgens strakke richtlijnen vervaardigd.

Landmeetkundige en cartografische ontwikkeling

Voor 1800 was het gebruik van verschillende maateenheden (roeden) lang een belemmering, omdat vrijwel elk dorp een eigen roede hanteerde. Na 1800 werd met de Nederlandse el gemeten en later, schoorvoetend, in meters. Cartografisch veranderde er ook een en ander. De oude kaarten van alle Adans zijn echte kunstwerkjes en dienden vaak als sieraad aan de wand. Ze vertonen onderling gelijksoortige cartografische stijlen, al zijn hier en daar ook onderling verschillen waarneembaar. De kaartstijlen werden vaak mede bepaald door de opdrachtgever die aanwijzigen gaf over de schaal, de lettersoort, de cartouche en de inkleuring. De latere kadasterkaarten moesten het met minder versieringen doen. De door de Adans vervaardigde kaarten zijn in te delen in verschillende categorieën:

  • kaarten van (ingedijkte) polders ( Augustapolder en Theodoruspolder)
  • kaarten van heerlijkheden ( Markiezaat van Bergen op Zoom en heerlijkheid Borgvliet)
  • cijnskaarten en hoekkaarten. (delen van een heerlijkheden, hoeken genaamd, de latere kadastrale secties)
  • perceelkaarten met overzicht van alle,of enkele percelen van eenzelfde eigenaar
  • andere soorten kaarten zoals stads - en dorpsplattegronden (Bergen op Zoom en Wouw) of ontwerpplannen voor de (her)aanleg van de Wouwse plantage

Bronnen

  • Storms, M, Drie generaties Ardan, Martijn Stores: (West- Brabantse landmeters in de 18' en 19e eeuw), ISBN 978 90 6194 040 1
  • Theo Scheele, Tijdschrift De Hollandse Cirkel, juni 2008 (De Adanfamilie tentoongesteld)
  • Theo Scheele, Tijdschrift Geo-Info, febr. 2008 (Drie generaties Adan)

Reacties